Szczepienie przeciw grypie jesienią: kiedy je zrobić i kto powinien o nim pamiętać?

Na szczepienie przeciw grypie najlepiej umówić się od września do końca listopada, zanim w Polsce zacznie się szczyt zachorowań, który zwykle przypada na styczeń, luty i marzec. Odporność buduje się około dwóch tygodni, więc październik i listopad to dobry moment. Spóźnione szczepienie też ma sens, bo sezon trwa do wiosny. W pierwszej kolejności powinny pamiętać o nim osoby po 65. roku życia, chorujące przewlekle, kobiety w ciąży, małe dzieci oraz wszyscy, którzy na co dzień opiekują się takimi osobami albo pracują z ludźmi.

Dlaczego szczepienie trzeba powtarzać co roku

Wirusy grypy szybko się zmieniają. Co roku Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, które szczepy najpewniej będą krążyć w nadchodzącym sezonie, i na tej podstawie producenci przygotowują nową szczepionkę. Ubiegłoroczna dawka chroni więc coraz słabiej, a do tego odporność po szczepieniu z czasem spada.

Szczepionka nie daje stuprocentowej ochrony. Jej skuteczność zmienia się z sezonu na sezon i zależy od tego, na ile dobrze dobrano szczepy. Najważniejsze jest jednak co innego: osoby zaszczepione rzadziej chorują ciężko, rzadziej trafiają do szpitala i rzadziej mają powikłania, takie jak zapalenie płuc czy zaostrzenie choroby serca. Dla zdrowego trzydziestolatka grypa to zwykle tydzień w łóżku, dla osoby starszej albo z cukrzycą bywa groźna.

Kto powinien zaszczepić się w pierwszej kolejności

Zalecenia ekspertów wskazują kilka grup, dla których szczepienie jest szczególnie ważne:

• osoby po 65. roku życia, u których grypa najczęściej kończy się powikłaniami,
• osoby z chorobami przewlekłymi: serca, płuc (w tym astmą i POChP), nerek, z cukrzycą, otyłością albo obniżoną odpornością,
• kobiety w ciąży, w każdym trymestrze, bo szczepienie chroni też noworodka w pierwszych miesiącach życia,
• dzieci od 6. miesiąca życia, które łatwo zarażają się w żłobku i szkole, a potem przynoszą wirusa do domu,
• pracownicy ochrony zdrowia, nauczyciele, opiekunowie i osoby obsługujące klientów, czyli wszyscy, którzy mają kontakt z wieloma ludźmi.

Dla części z tych grup szczepionka jest bezpłatna albo refundowana. Zasady potrafią się zmieniać między sezonami, dlatego aktualną listę warto sprawdzić w przychodni, w aptece albo na stronach Narodowego Funduszu Zdrowia i serwisu pacjent.gov.pl.

Gdzie i jak się zaszczepić

Najprościej w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej. Lekarz kwalifikuje do szczepienia, czyli pyta o samopoczucie, choroby i wcześniejsze reakcje na szczepionki, a potem pielęgniarka podaje dawkę w ramię. Cała wizyta trwa kilkanaście minut, z czego kwadrans to obserwacja po szczepieniu.

Dorośli mogą też zaszczepić się w wielu aptekach. Farmaceuta przeprowadza wtedy kwalifikację na miejscu, a w niektórych aptekach można od razu kupić szczepionkę i zaszczepić się bez wcześniejszej wizyty u lekarza. Warto zadzwonić wcześniej, bo jesienią terminy szybko się zapełniają, a dostępność szczepionek bywa różna.

Na wizytę weź dowód osobisty, a jeśli chorujesz przewlekle, listę przyjmowanych leków. Przy kwalifikacji powiedz o wcześniejszych reakcjach na szczepionki, o ciąży i o lekach obniżających odporność. Po szczepieniu nie trzeba rezygnować z pracy ani zwykłych zajęć, lepiej tylko odpuścić tego dnia bardzo intensywny trening.

Dla dzieci od 2. do 18. roku życia dostępna jest też szczepionka donosowa, podawana jako spray do nosa. Nie wymaga ukłucia, co dla wielu dzieci i rodziców jest dużym ułatwieniem.

Przy jednej wizycie można zwykle podać szczepionkę przeciw grypie razem z innymi szczepieniami, na przykład przeciw COVID-19. O tym, czy to dobre rozwiązanie w Twoim przypadku, decyduje osoba kwalifikująca do szczepienia.

Kiedy odłożyć szczepienie i czego spodziewać się po nim

Szczepienie trzeba przełożyć, jeśli masz gorączkę albo jesteś w trakcie ostrej infekcji. Zwykły katar bez gorączki zwykle nie jest przeszkodą. Przeciwwskazaniem jest ciężka reakcja alergiczna po wcześniejszej dawce szczepionki przeciw grypie. Przy alergii na białko jaja kurzego powiedz o niej przy kwalifikacji. U większości osób z łagodną alergią szczepienie jest możliwe, czasem z dłuższą obserwacją.

Po szczepieniu najczęściej pojawiają się:

• ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia,
• uczucie rozbicia, ból głowy albo mięśni,
• stan podgorączkowy przez dzień lub dwa.

To typowa reakcja układu odpornościowego, a nie grypa. Szczepionki podawane domięśniowo zawierają inaktywowane wirusy albo ich fragmenty i nie mogą wywołać choroby. Jeśli kilka dni po szczepieniu dopadnie Cię infekcja, to najczęściej przeziębienie złapane wcześniej albo w czasie, gdy odporność jeszcze się nie zbudowała.

Jak odróżnić grypę od przeziębienia

Przeziębienie zaczyna się powoli: katar, drapanie w gardle, czasem lekko podwyższona temperatura. Grypa uderza nagle. W ciągu kilku godzin pojawia się wysoka gorączka, dreszcze, silne bóle mięśni i stawów, ból głowy i ogromne osłabienie. Suchy kaszel często utrzymuje się jeszcze długo po spadku gorączki.

Objaw	Przeziębienie	Grypa
początek	stopniowy	nagły, w ciągu kilku godzin
gorączka	rzadko wysoka	często 38,5 stopnia i więcej
bóle mięśni	słabe	silne
katar	główny objaw	bywa, ale nie dominuje
powrót do formy	kilka dni	od tygodnia do kilku tygodni

Przy objawach grypy zostań w domu i skontaktuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli należysz do grupy ryzyka. Leki przeciwwirusowe działają najlepiej podane w ciągu pierwszych dwóch dni choroby. Pilnej pomocy wymaga duszność, ból w klatce piersiowej, splątanie albo gorączka, która wraca po kilku dniach poprawy.

Szczepienie to podstawa, ale odporność w sezonie jesienno-zimowym zależy też od snu i codziennych nawyków. Pisaliśmy o tym w tekstach o zdrowym śnie i regeneracji oraz o suplementacji witaminy D przy pracy biurowej, która od października do marca dotyczy większości z nas.